लेखिका : ॲड. दिप्ती चेतन भोईर
नगरसेविका, प्रभाग क्रमांक १३
महिला व बाल कल्याण समिती सदस्य
नवरात्र म्हणजे आदिशक्तीचा जागर, स्त्रीशक्तीचा सन्मान आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा देणारा उत्सव! नऊ दिवस आपण दुर्गामातेच्या नऊ रूपांची भक्तिभावाने पूजा करतो. मात्र, या उत्सवाचा खरा अर्थ केवळ देवीची आराधना करण्यात नसून आपल्या आजूबाजूला असलेल्या प्रत्येक स्त्रीचा सन्मान करणे, तिला समान संधी देणे आणि तिच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणे यात आहे.
कारण, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणारी, संकटांशी दोन हात करणारी आणि स्वाभिमानाने जगण्यासाठी संघर्ष करणारी प्रत्येक महिला ही दुर्गामातेचेच एक रूप आहे!
प्रत्येक स्त्रीमध्ये आहे दुर्गाशक्ती!
स्त्री ही केवळ एका नात्याची ओळख नसते, तर ती अनेक जबाबदाऱ्या समर्थपणे पार पाडणारी शक्ती असते. ती आई असते, मुलगी असते, बहीण असते, पत्नी असते; ती शिक्षिका, डॉक्टर, वकील, अधिकारी, उद्योजिका, कामगार, लोकप्रतिनिधी आणि समाजसेविका अशा अनेक भूमिका निभावत असते.
घरातील प्रत्येक व्यक्तीची काळजी घेणारी आई, मुलांच्या स्वप्नांसाठी झटणारी मुलगी, कुटुंबाला आधार देणारी पत्नी, आपल्या हक्कांसाठी लढणारी महिला कामगार, अन्यायाविरुद्ध कायद्याची लढाई लढणारी महिला वकील आणि समाजाच्या प्रश्नांसाठी रस्त्यावर उतरून आवाज उठवणारी महिला लोकप्रतिनिधी—या प्रत्येक भूमिकेत दुर्गाशक्तीचे दर्शन घडते.
प्रत्येक स्त्रीचा संघर्ष वेगळा असतो, तिच्या जबाबदाऱ्या वेगळ्या असतात; परंतु स्वतःच्या अस्तित्वासाठी, सन्मानासाठी आणि हक्कांसाठी उभे राहण्याची तिची जिद्द तिला खऱ्या अर्थाने शक्तिस्वरूपा बनवते.
अन्याय सहन करणे नव्हे, त्याविरुद्ध उभे राहणे हीच खरी शक्ती!
आजही अनेक महिलांना कौटुंबिक हिंसाचार, हुंड्याची प्रथा, मुलगा-मुलगी भेदभाव, शिक्षणातील अडथळे, कार्यस्थळी होणारा छळ, आर्थिक परावलंबित्व आणि सामाजिक रूढींचा सामना करावा लागतो. अनेक महिला मनात असंख्य स्वप्ने बाळगतात; मात्र परिस्थिती, जबाबदाऱ्या आणि समाजाच्या अपेक्षा यांमुळे त्यांना स्वतःच्या स्वप्नांना मागे ठेवावे लागते.
परंतु काळ बदलत आहे. आजची महिला शिक्षण घेत आहे, स्वतःच्या पायावर उभी राहत आहे, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवत आहे आणि प्रत्येक क्षेत्रात आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवत आहे.
महिलांनी अन्याय सहन करणे म्हणजे संस्कार नव्हेत आणि स्वतःच्या हक्कांसाठी आवाज उठवणे म्हणजे चुकीचे वागणे नव्हे. प्रत्येक महिलेला सन्मानाने, सुरक्षितपणे आणि स्वाभिमानाने जगण्याचा अधिकार आहे. तिच्या आवाजाला ऐकून घेणे, तिच्या निर्णयाचा आदर करणे आणि तिला न्याय मिळवून देण्यासाठी साथ देणे ही संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे.
महिलांना सक्षम बनविण्यासाठी कुटुंबाची साथ आवश्यक!
महिला सक्षमीकरणाची सुरुवात घरापासून होते. एखाद्या मुलीला शिक्षणासाठी प्रोत्साहन देणे, तिला स्वतःचे निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य देणे, तिच्या आवडी-निवडींचा आदर करणे आणि तिच्या स्वप्नांना बळ देणे—हीच खरी शक्तिपूजा आहे.
एखादी महिला शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय किंवा सामाजिक कार्यासाठी पुढे येते, तेव्हा तिच्या कुटुंबाने तिच्या पाठीशी उभे राहिले पाहिजे. तिच्या यशाचा आनंद साजरा करताना तिच्या अपयशाच्या काळातही तिला आधार दिला पाहिजे.
विशेषतः महिलांनी सार्वजनिक जीवनात, राजकारणात किंवा समाजकारणात काम करण्याचा निर्णय घेतल्यास त्यांना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. अशा वेळी कुटुंबाची साथ, विश्वास आणि प्रोत्साहन त्यांच्यासाठी मोठी ताकद ठरते.
महिलेला सक्षम होण्यासाठी संधी द्या, तिच्यावर विश्वास ठेवा आणि तिच्या स्वप्नांना आपल्या कुटुंबाच्या स्वप्नांचा भाग बनवा. कारण एका महिलेला सक्षम केल्याने केवळ एक व्यक्ती सक्षम होत नाही, तर संपूर्ण कुटुंब आणि पुढची पिढी सक्षम होते.
आर्थिक स्वावलंबनातून मिळते आत्मविश्वासाचे बळ!
महिला सक्षमीकरणामध्ये शिक्षणाइतकेच आर्थिक स्वावलंबन महत्त्वाचे आहे. महिलांना रोजगाराच्या संधी, कौशल्यविकासाचे प्रशिक्षण, व्यवसायासाठी प्रोत्साहन आणि आर्थिक व्यवहारांचे ज्ञान मिळणे आवश्यक आहे.
महिला स्वतः कमावू लागते, आर्थिक निर्णयांमध्ये सहभागी होते आणि स्वतःच्या गरजा व कुटुंबाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी सक्षम बनते, तेव्हा तिचा आत्मविश्वास वाढतो. मात्र, महिलांचे सक्षमीकरण केवळ आर्थिक उत्पन्नापुरते मर्यादित नाही. तिचा सन्मान, सुरक्षितता, निर्णयस्वातंत्र्य, आरोग्य, शिक्षण आणि समान हक्क यांचाही त्यात समावेश होतो.
महिलांना संधी देणे म्हणजे त्यांच्यावर उपकार करणे नव्हे; तर त्यांना त्यांच्या क्षमतेनुसार पुढे जाण्याचा समान अधिकार देणे होय.
समाजाने बदलले पाहिजे महिलांकडे पाहण्याचे दृष्टिकोन!
आज मुलगी जन्माला आली म्हणून दुःख करण्याऐवजी तिच्या जन्माचे स्वागत झाले पाहिजे. तिला मुलाप्रमाणेच शिक्षण, स्वातंत्र्य आणि संधी मिळाल्या पाहिजेत. महिलांच्या कपड्यांवर, वागण्यावर किंवा निर्णयांवर बंधने घालण्याऐवजी समाजाने स्वतःच्या विचारांमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणला पाहिजे.
महिलांच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी केवळ महिलांवर टाकून चालणार नाही. कुटुंब, समाज, प्रशासन आणि प्रत्येक नागरिकाने त्यासाठी जबाबदारी स्वीकारली पाहिजे. महिलांना तक्रार करता येईल, त्यांचे म्हणणे ऐकले जाईल आणि त्यांना न्याय मिळेल अशी विश्वासार्ह व्यवस्था निर्माण झाली पाहिजे.
नवरात्रीत देवीसमोर दिवा लावताना आपल्या घरातील मुलीच्या स्वप्नांनाही उजेड देऊया. देवीला फुले अर्पण करताना आपल्या घरातील आणि समाजातील महिलांच्या कर्तृत्वाचाही सन्मान करूया. देवीची आरती करताना अन्यायग्रस्त महिलेच्या मदतीसाठी पुढे येण्याचा संकल्प करूया.
प्रभाग क्रमांक १३ मधील प्रत्येक भगिनीच्या सन्मानासाठी!
नगरसेविका म्हणून महिलांचे प्रश्न समजून घेणे, त्यांना योग्य मार्गदर्शन मिळवून देणे, त्यांच्या मूलभूत सुविधांशी संबंधित समस्या संबंधित यंत्रणेकडे मांडणे आणि महिलांच्या हक्कांविषयी जनजागृती करणे, हे माझ्या सामाजिक व सार्वजनिक कार्यातील महत्त्वाचे पैलू आहेत.
प्रभाग क्रमांक १३ मधील प्रत्येक माता, भगिनी आणि मुलीने शिक्षण, रोजगार, आरोग्य, सुरक्षितता आणि सामाजिक सहभागाच्या क्षेत्रात आत्मविश्वासाने पुढे यावे, अशी माझी मनापासून इच्छा आहे. महिलांनी आपल्या समस्या मोकळेपणाने मांडाव्यात, उपलब्ध संधींचा लाभ घ्यावा आणि स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवावा.
महिलांनी एकमेकींच्या यशाचा आनंद साजरा केला पाहिजे, अडचणीच्या काळात एकमेकींना आधार दिला पाहिजे आणि अन्यायाविरुद्ध एकजुटीने उभे राहिले पाहिजे. कारण महिलांची एकजूट ही समाजातील सकारात्मक परिवर्तनाची मोठी शक्ती आहे.
चला, या नवरात्रीत एक नवा संकल्प करूया!
या नवरात्रीत आपण केवळ देवीची पूजा करण्यापुरते मर्यादित न राहता स्त्रीच्या अस्तित्वाचा, तिच्या कर्तृत्वाचा आणि तिच्या स्वाभिमानाचा सन्मान करण्याचा संकल्प करूया.
प्रत्येक मुलीला शिक्षण देऊया. प्रत्येक महिलेला स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी प्रोत्साहन देऊया. अन्याय सहन करणाऱ्या महिलेला दोष देण्याऐवजी तिला समजून घेऊया. तिच्या संघर्षात सहभागी होऊया. तिच्या स्वप्नांना बळ देऊया आणि तिच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहूया.
दुर्गामाता ही केवळ मंदिरातील मूर्ती नाही; ती संकटांवर मात करणाऱ्या आईमध्ये आहे, स्वप्नांसाठी झटणाऱ्या मुलीमध्ये आहे, कुटुंबासाठी संघर्ष करणाऱ्या महिलेमध्ये आहे आणि अन्यायाविरुद्ध निर्भयपणे आवाज उठवणाऱ्या प्रत्येक स्त्रीमध्ये आहे.
स्त्रीचा सन्मान हीच खरी शक्तिपूजा, महिलांचे सक्षमीकरण हीच खरी समाजसेवा आणि अन्यायमुक्त समाजाची निर्मिती हीच दुर्गामातेच्या चरणी खरी श्रद्धांजली!
आपल्या सर्वांना नवरात्रीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!
जय माता दी!
जय दुर्गा माता!
ॲड. दिप्ती चेतन भोईर
नगरसेविका, प्रभाग क्रमांक १३
महिला व बाल कल्याण समिती सदस्य