विशेष प्रतिनिधी, वसई
वसई: मुंबईचे उपनगर असलेल्या वसई-विरार पट्ट्यात रेल्वेच्या पाचव्या आणि सहाव्या मार्गाचे काम ‘युद्धपातळीवर’ सुरू असतानाच, दुसरीकडे वसईच्या भौगोलिक अस्तित्वावरच घाला घातला जात असल्याचे विदारक चित्र समोर आले आहे. उमेळा आणि उमेळमान परिसरात रेल्वे यार्डासाठी सुरू असलेल्या अवाढव्य माती भरावामुळे तब्बल २५ नैसर्गिक नाले आणि पाण्याचे पारंपरिक मार्ग बुजवण्यात आले आहेत. नियमा धाब्यावर बसवून सुरू असलेल्या या कामामुळे येत्या पावसाळ्यात वसईला २००५ च्या महापुरापेक्षाही भयंकर स्थितीला सामोरे जावे लागण्याची चिन्हे असून, प्रशासनाच्या या ‘डोळेझाक’ धोरणाविरोधात जनक्षोभ उसळला आहे.
पाण्याचा ‘गळा’ आवळला
रेल्वे यार्डासाठी या परिसरात सुमारे ४ ते ६ फुटांचा माती भराव केला जात आहे. विशेष म्हणजे, माणिकपूर, बरामपूर, तांदुळ बाजार आणि पापडी या भागातून येणाऱ्या पाण्याचा निचरा करणारे २० फूट रुंद आणि १० फूट खोल असलेले नैसर्गिक नाले कोणतीही पूर्वकल्पना न देता बुजवण्यात आले आहेत. या नाल्यांच्या जागी अत्यंत छोटे पाईप टाकून रेल्वे प्रशासनाने केवळ ‘मलमपट्टी’ करण्याचा प्रयत्न केला असल्याचा आरोप माजी महापौर प्रकाश रोड्रिक्स आणि माजी नगरसेवक सचिन घरत यांनी केला आहे.
कायदेशीर पेच आणि प्रशासकीय उल्लंघन
प्रशासनाचा हा मनमानी कारभार केवळ निसर्गाच्या विरोधात नाही, तर तो कायदेशीर तरतुदींचेही उल्लंघन करणारा आहे:
- पर्यावरण संरक्षण कायदा: कोणत्याही मोठ्या प्रकल्पादरम्यान नैसर्गिक जलस्त्रोत किंवा पाण्याचे प्रवाह थांबवणे हा गंभीर गुन्हा आहे.
- आपत्ती व्यवस्थापन नियमावली: पावसाळ्यापूर्वी पाणी निचऱ्याचे मार्ग मोकळे ठेवणे ही स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि संबंधित प्राधिकरणांची जबाबदारी आहे.
- उच्च न्यायालयाचे निर्देश: विविध जनहित याचिकांवरील निकालात उच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, विकासाच्या नावाखाली नागरिकांच्या जीविताला आणि मालमत्तेला धोका निर्माण करणे हे मूलभूत अधिकारांचे उल्लंघन आहे.
“रेल्वेने ५ ते १० फुटांची ‘रिटर्निंग वॉल’ बांधण्याचे नियोजन केले आहे, पण पाण्याचा निचरा होण्यासाठी मोठ्या उघड्या मोऱ्या (Open Vents) ठेवलेल्या नाहीत. हे काम तातडीने न थांबवल्यास ‘मानवनिर्मित पूर’ (Man-made Flood) अटळ आहे.”
— स्थानिक नागरिकांचा इशारावसईच्या नकाशावर पुराचे ‘धोकादायक’ ठिपके
बाधित क्षेत्र सद्यस्थिती संभाव्य धोका आनंदनगर / बरामपूर पाण्याचा नैसर्गिक निचरा बंद. ३ ते ५ फूट पाणी साचण्याची शक्यता. उमेळा / उमेळमान ६ फुटांपर्यंत माती भराव. सखल भागात पाणी ‘रिव्हर्स’ मारून घरे बुडणार. मिठागर क्षेत्र पाणी साचण्यास सुरुवात. दलदलीचे प्रमाण वाढून आरोग्याचा प्रश्न निर्माण होणार. एसी केबिनमधील आराखडे की जमिनीवरील वास्तव?
पावसाळा अवघ्या दोन महिन्यांवर येऊन ठेपला आहे. रेल्वेचे अधिकारी आणि महानगरपालिका प्रशासन सध्या केवळ ‘कागदी घोडे’ नाचवण्यात मग्न असल्याचे दिसते. नैसर्गिक नाले बुजवल्यामुळे होणाऱ्या नुकसानीला जबाबदार कोण? रेल्वे प्रशासन की पालिकेचे नगररचना विभाग? प्रशासनाने केवळ नोटिसा बजावण्याचा फार्स न करता, प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून बुजवलेले नाले मोकळे करणे ही काळाची गरज आहे. विकास हवाच, पण तो हजारो कुटुंबांच्या संसाराची राखरांगोळी करून नको.
प्रशासनाने वेळीच शहाणपण न दाखवल्यास हा वाद केवळ रस्त्यावरच नाही, तर न्यायालयाच्या चौकटीतही प्रशासनाला महागात पडू शकतो. वसईकरांचा संयम सुटण्याआधी यंत्रणेला जाग येणार का, हाच खरा प्रश्न आहे.